Өнгөт алмаз (fancy color diamond) гэдэг нь өнгө нь D–Z шатлалын хамгийн сүүлийн жишиг чулуунаас илүү тод алмаз. Цагаан алмазад өнгө бага байх нь сайн. Харин өнгөт алмазад өнгө өөрөө чулууны давуу тал болно: өнгө тод, ханасан байх тусам чулуу ихэвчлэн үнэ цэнэтэй.
GIA өнгийг хэрхэн үнэлдэг вэ?#
GIA өнгийг гурван үзүүлэлтээр тодорхойлдог:
- Өнгөний төрөл (hue) — ямар өнгө вэ. GIA 27 өнгөний төрөл ялгадаг, жишээ нь шар, ногоон шаргал (greenish yellow), улбар шар шаргал (orangy yellow).
- Цайвар/бараан байдал (tone) — өнгө хэр цайвар эсвэл бараан бэ.
- Ханасан байдал (saturation) — өнгө хэр тод, хүчтэй вэ.
Үнэлгээчин чулууг нүүрийг нь дээш харуулан үзэж, өнгөний төрлийг сонгоод, цайвар/бараан ба ханасан байдлыг нийлүүлж нэг нэрлэсэн зэрэг өгнө.
Зэргийн нэр#
GIA-гийн өнгөт алмазын шатлал нийт 9 ангилалтай:
| Ангилал | Тайлбар |
|---|---|
| Faint, Very Light, Light | «Fancy» хэмжээнээс доош. Шар алмазад эдгээр гурвыг хэрэглэдэггүй. |
| Fancy Light | Цайвар, сул ханасан. |
| Fancy | Дунд зэргийн. |
| Fancy Intense | Тод ханасан. |
| Fancy Vivid | Хамгийн тод, хүчтэй. |
| Fancy Deep, Fancy Dark | Бараан тонтой. |
Эдгээр нэр нь цайвар/бараан байдал ба ханасан байдлын хослолыг нэг үгээр хэлнэ. Тиймээс нэг шулуун шатлал биш. GIA-гийн тайлбараар ерөнхийдөө өнгө их байх тусам чулуу илүү үнэ цэнэтэй. Гэхдээ тон нь хэтэрхий бараан (Fancy Dark) чулуу Fancy Intense зэрэгтэй, илүү цайвар чулуунаас бага эрэлттэй байж болно. Шар алмазад дунд зэргийн тон хамгийн тод, амьд өнгө үзүүлдэг. Хэт цайвар эсвэл хэт бараан нь бүдэг харагдана.
Тухайн чулууны яг зэргийг GIA-гийн өнгөт алмазын тайлангаас үзнэ.
Өнгө хаанаас гардаг вэ?#
GIA-гийн судалгаагаар өнгө гол төлөв хэд хэдэн шалтгаанаас үүсдэг:
| Өнгө | Гол шалтгаан |
|---|---|
| Шар | Азотын хольц. |
| Цэнхэр (blue) | Boron (B) элементийн хольц. Цацрагийн нөлөөгөөр ч үүсч болно. |
| Ногоон | Ихэвчлэн цацрагийн нөлөө. |
| Ягаан (pink), улаан, бор | Талстын бүтцийн хэв гажилт (plastic deformation). |
Лабораторийн цацрагаар байгалийн ногоон өнгийг дуурайлгах аргыг 1940-өөд оны сүүлээс арилжаанд хэрэглэж ирсэн гэж GIA тэмдэглэсэн. Тиймээс чулууны өнгө байгалийн эсэхийг заавал шалгана: Боловсруулалт.
Ховор өнгө#
GIA-гийн мэдээлснээр өнгөт алмазуудаас ханасан ягаан (pink), цэнхэр, ногоон нь хамгийн ховор, үнэтэй. Ханасан (intense, vivid) зэрэг нь бүдэг зэргээс ховор байдаг.
Ягаан алмазын ихэнх нь Австралийн Аргайл уурхайгаас гардаг байсан. AFP-ийн мэдээлснээр уг уурхай дэлхийн ягаан алмазын 90%-аас илүүг гаргадаг байсан бөгөөд Рио Тинто компани 2020 оны 11-р сарын 3-нд олборлолтоо зогсоосон.
Байгалийн эсэх#
- Өнгөт алмаз боловсруулагдсан (цацраг, HPHT, бүрээс) эсвэл лабораторид ургуулсан байж болно. Гарал үүсэл, боловсруулалтыг Байгалийн ба лабораторид ургуулсан алмаз нийтлэлд тайлбарласан.
- GIA өнгөт алмазад өнгө байгалийн эсэхийг заасан тусгай тайлан гаргадаг. Үүнийг Гэрчилгээ ба лабораториуд нийтлэлд үз.
Сонгохдоо#
- Гэрчилгээнд өнгөний төрөл, зэргийг (жишээ нь «Fancy Vivid Yellow») бүтнээр нь хар.
- Өнгө байгалийн эсэх, боловсруулсан эсэхийг бичгээр лавла.
- Тон бараан болох тусам өнгө сайн болдоггүй. Чулууг өөрөө, өөр өөр гэрэлд үз.