Лабораторид ургуулсан алмаз (laboratory-grown diamond) бол лабораторийн хяналттай нөхцөлд ургуулсан алмаз. Дэлхийн хэвлийд үүссэн байгалийн алмазтай харьцуулахад гарал үүсэл л өөр. GIA-гийн тайлбараар лабораторид ургуулсан алмазын химийн болон физик шинж байгалийн алмазтай маш ойр тул тэднийг дуураймал (simulant, imitation) гэж нэрлэх нь буруу.
Хоёр төрлийн харьцуулалт#
| Шинж | Байгалийн алмаз | Лабораторид ургуулсан алмаз |
|---|---|---|
| Найрлага | Нүүрстөрөгч | Нүүрстөрөгч |
| Талстын бүтэц | Куб | Куб |
| Хатуулаг, хугарлын илтгэгч, нягт | Физик шинж чанар | Маш ойр |
| Гарал үүсэл | Дэлхийн хэвлий. Үүсэл ба олборлолт | Лаборатори |
| Ялгах арга | Дэвшилтэт лабораторийн багаж | Дэвшилтэт лабораторийн багаж |
| Боловсруулалт | Боломжтой | Боломжтой (ургасны дараа) |
Эдгээр шинжээр (хатуулаг, нягт, дулаан дамжуулалт) хоёр төрлийг ялгах боломжгүй. Энгийн дулааны шалгагч хоёуланг нь «алмаз» гэж үзнэ.
Хэрхэн ургуулдаг вэ?#
Хоёр үндсэн арга бий:
- HPHT (high pressure, high temperature — өндөр даралт, өндөр температур). Хатуу нүүрстөрөгчийн эх үүсвэрийг (ихэвчлэн бал чулууны нунтаг) 5–6 ГПа даралт, 1300–1600 °C температурт өртүүлнэ. Энэ даралт нь дэлхийн хэвлийн ойролцоогоор 150–190 км-ийн гүнд тохирно.
- CVD (chemical vapor deposition — хийн химийн тунадасжилт). Нүүрстөрөгч агуулсан хийнээс алмазын талстыг давхарлан ургуулна.
Анхны эрдэнийн чанарын лабораторийн алмаз HPHT-ээр гарсан. GIA-гийн мэдээлснээр CVD-ээр ургуулж GIA-д ирүүлсэн алмазын ойролцоогоор 80% нь өнгийг сайжруулахын тулд ургасны дараа HPHT боловсруулалт хийлгэсэн байдаг.
Хэрхэн ялгадаг вэ?#
Зарим тохиолдолд сургагдсан геммологич стандарт багажаар таньж чадна. Бусад тохиолдолд дэвшилтэт шинжлэх ухааны багаж хэрэгтэй. Лаборатори дараах шинжүүдийг ашигладаг:
- Өсөлтийн хэв маяг. Жишээ нь HPHT алмазад загалмай хэлбэрийн өсөлтийн хэсгүүдтэй холбоотой өнгө, флуоресценцийн онцлог хэв маяг харагддаг, заримдаа харанхуй металл хольц байдаг.
- Дотоод хүчдэл. Байгалийн алмазын ихэнх нь хөндлөн туйлширсан гэрэлд дотоод хүчдэлийг харуулдаг. HPHT алмазад ийм хүчдэл байхгүй, CVD алмаз өөр хэв маяг үзүүлдэг.
- Спектроскоп. Гэрлийг шингээх, ялгаруулах онцлог шугамууд.
Тиймээс гэрчилгээгүй чулууг «хараад» эсвэл гэрийн багажаар ялгах боломжгүй. GIA-гийн мэдээлснээр лабораторид ургуулсан алмазыг байгалийнхтай санамсаргүй болон санаатайгаар холих нь худалдаанд таних хүндрэл үүсгээд байна.
Гэрчилгээ ба тэмдэглэгээ#
- GIA лабораторид ургуулсан алмазын тайланд «laboratory-grown» гэсэн нэр хэрэглэнэ. 2019 оны 7-р сарын 1-ээс «synthetic» гэдгийг хэрэглэхээ больсон.
- GIA-д үнэлүүлсэн лабораторид ургуулсан алмазын бүсэнд тайлангийн дугаар болон «LABORATORY-GROWN» гэсэн үгийг лазераар бичдэг.
- GIA 2025 оны 6-р сард мэдэгдсэнээр, 10-р сарын 1-ээс эхлэн лабораторид ургуулсан алмазыг D–Z, FL–I3 шатлалаар бус «Premium» эсвэл «Standard» гэж тодорхойлохоор болсон. Одоогийн журмыг gia.edu дээрээс шалгана уу.
- IGI зэрэг бусад лаборатори 4C-ийн шатлалыг үргэлжлүүлэн хэрэглэнэ гэж мэдэгдсэн. Лабораторийг заавал харна уу.
Дэлгэрэнгүйг Гэрчилгээ ба лабораториуд нийтлэлд үз.
Ил тод байдал#
Лабораторид ургуулсан алмазыг худалдахдаа энэ гарал үүслийг ил тод хэлэх ёстой. Жишээ нь АНУ-ын Холбооны худалдааны комиссын (FTC) үнэт эдлэлийн удирдамж «diamond» гэдэг үгийн яг өмнө эсвэл дараа нь «laboratory-grown», «laboratory-created» зэрэг тодотгол бичихийг шаарддаг. Мөн лабораторид ургуулсан алмазыг «real», «natural», «genuine» гэж нэрлэхийг хориглодог. Энэ нь АНУ-ын журам. Монгол Улсад хамаарах шаардлагыг хууль, стандартаас лавлана уу.
GIA-д чулуу ирүүлэгч лабораторид ургуулсан эсвэл боловсруулсан материалыг заавал мэдэгдэх ёстой.
Сонгохдоо#
- Гарал үүсэл таны хувьд чухал эсэхийг шийд. Лабораторид ургуулсан алмазын үнэ ижил чанарын байгалийнхаас ихэвчлэн хямд боловч үнэ цаг хугацаанд өөрчлөгддөг тул одоогийн үнийг лавла.
- Гэрчилгээнд «laboratory-grown» гэсэн бичиглэл, бүсийн лазер бичиглэл байгаа эсэхийг шалга.
- 4C-ийн зэрэг лаборатори бүрт өөр аргаар тогтоогдож болохыг санаарай: 4C.
- Боловсруулалтыг хоёулаанд нь шалгана: Боловсруулалт.