Хэлбэр (shape) нь чулууг дээрээс харахад харагдах хүрээ. «Дугуй», «зууван», «гүнж» гэдэг нь хэлбэр. Харин зүсэлт нь тухайн хэлбэрийг хэр сайн хийснийг хэлнэ. Хоёр ойлголтыг андуурч болохгүй.
Дугуй
Round
Гүнж
Princess
Дэр
Cushion
Зууван
Oval
Изумруд
Emerald
Ашер
Asscher
Рэдиант
Radiant
Лийр
Pear
Маркиз
Marquise
Зүрх
Heart
Зүсэлтийн хэв маяг#
Нүүрнүүдийн зохион байгуулалтаар хэлбэрүүд хоёр үндсэн хэв маягтай:
- Бриллиант — гурвалжин ба цаасан шувууны хэлбэртэй нүүрнүүд. Гэрлийг аль болох их буцаахад чиглэсэн.
- Шаталсан (step cut) — зэрэгцээ, урт нүүрнүүд шат мэт давхарласан. Хольц, өнгө илүү тод харагдана.
| Хэлбэр | Англи нэр | Хэв маяг | Онцлог |
|---|---|---|---|
| Дугуй | Round | Бриллиант | Хамгийн түгээмэл, хамгийн их судлагдсан. GIA зүсэлтийн зэрэг өгдөг. Дугуй бриллиант |
| Гүнж | Princess | Бриллиант | Дөрвөлжин, үзүүртэй булантай. |
| Дэр | Cushion | Бриллиант | Дөрвөлжин эсвэл тэгш өнцөгт, дугуйруулсан булантай. Хуучин уурхайн зүсэлтээс гаралтай. |
| Зууван | Oval | Бриллиант | Сунасан дугуй. «Боу-тай» сүүдэр гарч болно. |
| Изумруд | Emerald | Шаталсан | Тэгш өнцөгт, тайрсан булантай. |
| Ашер | Asscher | Шаталсан | Дөрвөлжин, тайрсан булантай. 1902 онд Жозеф Ашер Амстердамд бүтээсэн. |
| Рэдиант | Radiant | Бриллиант нүүртэй | Тэгш өнцөгт эсвэл дөрвөлжин, тайрсан булантай. |
| Лийр | Pear | Бриллиант | Нэг үзүүртэй, дусал хэлбэртэй. |
| Маркиз | Marquise | Бриллиант | Завь хэлбэртэй, хоёр үзүүртэй. |
| Зүрх | Heart | Бриллиант | Нэг үзүүртэй, дээд талдаа хонхойлттой. |
Урт/өргөн харьцаа#
Урт хэлбэрүүдэд (зууван, лийр, маркиз гэх мэт) урт/өргөн харьцаа (length-to-width ratio, L/W) нь чулуу хэр сунасан харагдахыг тодорхойлно. Харьцаа нь хувийн сонголт. GIA-гийн худалдан авагчийн нийтлэлүүдэд дараах муж дурдагддаг:
| Хэлбэр | Нийтлэлд дурдсан харьцаа | Тэмдэглэл |
|---|---|---|
| Зууван | 1.30–1.66 | Нэг нийтлэл 1.33–1.66 гэж, нөгөө нь 1.30–1.50 гэж бичсэн. |
| Лийр | 1.30–1.75 | Нэг нийтлэл 1.50–1.75 гэж, нөгөө нь 1.3–1.4 гэж бичсэн. |
| Маркиз | 1.75–2.25 | GIA-д ирсэн маркизын ихэнх нь 1.6–2.2. Судалгаагаар дундаж харьцаа 2.0. |
| Изумруд, тэгш өнцөгт дэр | 1.50–1.75 | Хамгийн алдартай муж. |
| Гүнж (дөрвөлжин) | 1.05-аас ихгүй | Тал нь тэнцүү биш, харьцаа алдагдсан бол чулуу бага сонирхолтой харагдана. |
| Зүрх | ойролцоогоор 1.00 | Хэлбэр нь ил гарахын тулд 0.50 ct ба түүнээс том чулуу хэрэгтэй. |
Нийтлэлүүдийн огноо өөр тул муж зөрж байна. Тиймээс эдгээрийг дүрэм биш, жишиг гэж ойлгоорой.
«Боу-тай» (bow-tie)#
Зууван, лийр, маркиз, зүрх зэрэг урт хэлбэрийн төвд харанхуй, бантан хэлбэртэй сүүдэр харагдаж болно. Үүнийг «боу-тай» (bow-tie) гэнэ. GIA-гийн тайлбараар урт ба өргөний зөрүү ихсэх, павильоны өнцөг гажих тусам энэ сүүдэр харанхуйлна. Сайн зүссэн зууванд сүүдэр хөнгөн бөгөөд гялбаанд саад болдоггүй, харин муу зүссэн чулуунд том болно. Сүүдэр харанхуй, том байх тусам нүүрэн талын харагдах байдлыг муутгана.
GIA эдгээр хэлбэрт нийт зүсэлтийн зэрэг өгдөггүй тул «боу-тай»-г гэрчилгээнээс харж болохгүй. Чулууг биечлэн эсвэл тод бичлэгээр үзэх хэрэгтэй.
Ховхрох эрсдэл#
GIA-гийн мэдээлснээр үзүүртэй хэлбэр ховхрох эрсдэл өндөр:
- Гүнжийн булан хуваагдлын хавтгайд ойр байдаг тул маш эмзэг.
- Маркиз, лийр, зүрхийн үзүүр нээлттэй байдаг.
Ийм чулууг бүрэн бэхэлгээ (bezel), хагас бэхэлгээ эсвэл V хэлбэрийн хумсаар хамгаалбал илүү аюулгүй. Дэлгэрэнгүйг Арчилгаа ба хамгаалалт нийтлэлээс үз.
Хэлбэрийн товч түүх#
- Хуучин уурхайн зүсэлт (old mine cut) — орчин үеийн дэрийн өмнөх хэлбэр. Өндөр титэм, жижиг ширээ, том үзүүртэй. 18-р зуунд түгээмэл болсон.
- Ашер — 1902 онд Жозеф Ашер Амстердамд бүтээсэн.
- Орчин үеийн дугуй бриллиант — харьцааг 1919 онд Марсель Толковский тооцоолсон. Дэлгэрэнгүйг Зүсэлт нийтлэлээс үз.
Хэлбэр сонгохдоо#
- Хэлбэр нь хувийн сонголт. Үнэ, жин, харагдах хэмжээ хэлбэрээс хамаарна. Нэг каратын чулууны хэмжээ хэлбэр бүрд өөр: Хэмжээний хүснэгт.
- Урт хэлбэрт харьцаа ба «боу-тай»-г шалга.
- Үзүүртэй хэлбэрт бэхэлгээний хамгаалалтыг анхаар.
- Дугуйгаас бусад хэлбэрийн гэрчилгээнд өнгөлгөө, тэгш хэмийг хар: Өнгөлгөө ба тэгш хэм.